Duurzame bouwmaterialen: bouwen met respect voor de aarde

Duurzame bouwmaterialen worden steeds vaker gebruikt in nieuwe woningen, scholen en kantoren. Dat is geen toeval. De bouw is een van de sectoren die veel grondstoffen verbruikt en veel afval produceert. Door andere keuzes te maken in materiaalgebruik, kunnen bouwers en opdrachtgevers een groot verschil maken. Niet alleen voor het klimaat, maar ook voor de mensen die straks in het gebouw wonen of werken.

Wat maakt een bouwmateriaal duurzaam

Een bouwmateriaal is duurzaam als het tijdens de productie, het gebruik en na de sloop zo min mogelijk schade aanricht aan het milieu. Daarbij spelen drie dingen een grote rol: hoe het materiaal wordt gemaakt, hoe lang het meegaat en wat er daarna mee gebeurt. Beton, dat wereldwijd nog steeds veel wordt gebruikt, kost bij de productie heel veel energie en stoot veel CO2 uit. Milieuvriendelijke alternatieven zoals hout, bamboe, gerecycled staal en hennep hebben een veel kleinere ecologische voetafdruk. Hout uit duurzaam beheerde bossen is een goed voorbeeld: het groeit opnieuw aan, slaat CO2 op en is volledig biologisch afbreekbaar. Dat maakt het een populaire keuze bij bouwers die bewust willen omgaan met de aarde.

Groene materialen die steeds vaker worden gebruikt

Bamboe is een van de snelst groeiende planten ter wereld en kan na drie tot vijf jaar al worden geoogst. Het is sterk, licht en geschikt als constructiemateriaal. In Nederland en België wordt bamboe nog niet heel veel gebruikt als dragende structuur, maar dat verandert langzaam. Gerecyclede bakstenen zijn een ander voorbeeld. Oude gebouwen worden gesloopt en de vrijgekomen stenen worden opnieuw gebruikt. Zo verdwijnt er minder materiaal in de vuilnisbelt en hoeft er minder nieuw te worden geproduceerd. Hennep gemengd met kalk, ook wel hempcrete genoemd, is een isolatiemateriaal dat van nature vochtregelend werkt en CO2 blijft opnemen ook nadat het in een muur is verwerkt. Dat zijn de soort eigenschappen waardoor groene bouwmaterialen meer aandacht krijgen van architecten en aannemers.

Isolatie en energie: twee kanten van dezelfde medaille

Bij het kiezen van bouwmaterialen gaat het niet alleen om wat de muur of vloer is gemaakt. Goede isolatie zorgt ervoor dat een gebouw minder energie nodig heeft om warm of koel te blijven. Dat betekent lagere stookkosten en minder uitstoot. Materialen zoals cellulose, schaapswol en kurk worden steeds vaker gebruikt als isolatie omdat ze gemaakt zijn van hernieuwbare of gerecyclede grondstoffen. Cellulose-isolatie wordt gemaakt van oud papier en krantenpapier en heeft een heel lage CO2-uitstoot bij de productie. Kurk groeit terug nadat de schors van de kurkeik is geoogst, zonder dat de boom daarvoor gekapt hoeft te worden. Die combinatie van goede isolatiewaarden en een lage milieubelasting maakt dit soort materialen aantrekkelijk voor nieuwbouw en renovatie.

De levenscyclus van een gebouw begint bij de keuze van materialen

Een gebouw gaat tientallen jaren mee. De keuzes die aan het begin worden gemaakt, hebben daarom een lange doorwerking. Duurzaam bouwen betekent ook nadenken over wat er aan het einde van de levensduur van een gebouw gebeurt. Kunnen materialen worden hergebruikt? Zijn ze te scheiden van andere materialen? Dit principe heet circulair bouwen en gaat hand in hand met het gebruik van milieuvriendelijke grondstoffen. Steeds meer architecten en bouwbedrijven ontwerpen gebouwen die zijn opgebouwd uit onderdelen die later weer uit elkaar kunnen worden gehaald. Zo worden huizen als het ware materiaalbanken voor de toekomst. Europese regelgeving stimuleert deze aanpak steeds sterker, en ook consumenten vragen er vaker naar. Dat maakt dat de bouwsector langzaam maar zeker een andere richting inslaat.

Veelgestelde vragen over duurzame bouwmaterialen

Is bouwen met duurzame materialen altijd duurder?
Bouwen met milieuvriendelijke materialen kan bij aanvang iets meer kosten dan traditioneel bouwen. Maar over de hele levensduur van een gebouw vallen de kosten vaak lager uit. Betere isolatie betekent lagere energierekeningen, en materialen die lang meegaan hoeven minder snel te worden vervangen.

Welke duurzame materialen zijn geschikt voor renovatie?
Voor renovatie zijn met name isolatiematerialen zoals kurk, schaapswol en cellulose heel geschikt. Ze zijn makkelijk aan te brengen in bestaande constructies en verbeteren de energieprestatie van een woning aanzienlijk. Ook gerecyclede bakstenen en hergebruikt hout worden bij renovaties regelmatig toegepast.

Hoe weet ik of een bouwmateriaal echt duurzaam is?
Keurmerken en certificeringen geven houvast. Voor hout is het FSC-keurmerk (Forest Stewardship Council) een bekende standaard die aangeeft dat het hout afkomstig is uit verantwoord beheerde bossen. Voor gebouwen als geheel bestaat in Nederland het BREEAM-keurmerk, dat de duurzaamheid van een gebouw op meerdere vlakken beoordeelt.

Kan elk gebouw worden gebouwd met hernieuwbare grondstoffen?
De meeste gebouwen kunnen voor een groot deel worden opgebouwd met hernieuwbare of gerecyclede grondstoffen. Voor sommige specifieke toepassingen, zoals bepaalde fundaties of technische installaties, zijn conventionele materialen soms nog nodig. Maar het aandeel milieuvriendelijke materialen in een nieuwbouwwoning kan al snel oplopen tot meer dan de helft van het totale materiaalgebruik.