Mechanische ventilatie aanleggen: zo doe je het stap voor stap

Mechanische ventilatie aanleggen betekent dat je een systeem installeert dat lucht actief aan- of afvoert via kanalen, roosters en een ventilatie-unit. Dit is goed uitvoerbaar in zowel nieuwbouw als oudere woningen, al vraagt het in een bestaand huis iets meer voorbereiding. In dit artikel lees je precies hoe dat proces verloopt, wat je nodig hebt en waar je op moet letten.

Welk systeem kies je bij mechanische ventilatie aanleggen?

Voordat je begint met aanleggen, kies je een ventilatiesysteem dat past bij jouw woning en budget. Er zijn drie gangbare opties:

• Systeem C: alleen mechanische afvoer via kanalen. Frisse lucht komt via roosters in ramen of gevels naar binnen. Goedkoper en minder ingrijpend dan systeem D.
• Systeem D (WTW): mechanische toe- én afvoer met warmteterugwinning. Energiezuiniger, maar vraagt meer leidingwerk en een grotere unit.
• Decentrale units: losse units per ruimte, zonder centraal kanalenstelsel. Handig in oude woningen waar weinig ruimte is voor leidingen.

In een oud huis zonder systeemplafonds of kruipruimte is systeem C of een decentraal systeem vaak de meest praktische keuze. Compacte units met platte kanalen zijn dan een uitkomst: die pas je weg achter een gipskartonnen randje of in een koof.

Wat heb je nodig voor de installatie?

Bij een volledig systeem C of D heb je de volgende onderdelen nodig:

• Een centrale ventilatie-unit (inclusief motor en eventueel warmtewisselaar)
• Kunststof of aluminium kanalen (rond of plat, afhankelijk van de beschikbare ruimte)
• Ventilatieroostertjes of ventielen per ruimte
• Een dakdoorvoer of gevelrooster voor de buitenlucht
• Elektrisch aansluitpunt voor de unit

De kanaalmaten hangen af van het debiet (de hoeveelheid lucht die per uur moet worden afgevoerd). Voor een badkamer of toilet is dat doorgaans 25 tot 50 m³ per uur; voor een keuken 75 tot 100 m³ per uur. Je ventilatie-leverancier of installateur kan per ruimte de juiste maat berekenen.

Stap voor stap mechanische ventilatie aanleggen

1. Ontwerp het systeem. Teken een plattegrond van je woning en bepaal waar de unit komt, hoe de kanalen lopen en waar de roosters komen. De unit hangt vaak in de technische ruimte, de badkamer of op zolder. Zorg dat de route van de kanalen zo kort en recht mogelijk is; elke bocht verhoogt de luchtweerstand.

2. Maak de doorvoeren. Boor gaten voor de kanalen door muren, vloeren of het dak. Gebruik een gatenzaag of kernboor met de juiste diameter. Bij een dakdoorvoer monteer je een dakrandafwerking om inregenen te voorkomen.

3. Monteer de kanalen. Bevestig de kanalen met beugels aan het plafond of de muur. Verbind segmenten met flenzen of koppelmoffen en tape alle naden luchtdicht af. Lekke verbindingen kosten energie en verminderen de capaciteit van het systeem.

4. Hang de unit op. Bevestig de ventilatie-unit op de aangewezen plek. Sluit de kanaalaansluitingen aan en controleer of alles strak zit. De unit heeft ook een condensafvoer nodig als hij een warmtewisselaar bevat.

5. Sluit elektrisch aan. De meeste units werken op 230V en hebben een geaard stopcontact nodig. Schakel bij twijfel een elektricien in, zeker als er geen stopcontact op de gewenste plek zit.

6. Monteer de roosters en stel in. Plaats de ventilatieroostertjes of ventielen in elke ruimte en stel de luchtdebieten in. Dit doe je met een meetapparaat of op basis van de aanwijzingen in de handleiding van de unit. Zorg dat de debieten overeenkomen met de eisen in het Bouwbesluit.

Regels en vergunningen

In de meeste gevallen heb je geen bouwvergunning nodig voor het aanleggen van mechanische ventilatie in een bestaande woning. Wel moet het systeem voldoen aan de ventilatie-eisen uit het Bouwbesluit 2012. Die eisen gelden voor de minimale hoeveelheid verse lucht per ruimte. Een dakdoorvoer op een monument of in een beschermd stadsgezicht kan soms wél een vergunning vereisen. Controleer dat bij je gemeente.

Zelf doen of een installateur inschakelen?

Systeem C is redelijk goed zelf aan te leggen als je handig bent. Het kanalenstelsel is eenvoudiger dan bij systeem D, en er zijn kant-en-klare pakketten beschikbaar. Systeem D met warmteterugwinning is complexer: de luchtbalans (toevoer en afvoer moeten in evenwicht zijn) en de condensafvoer vragen meer technische kennis. Hier loont het om in ieder geval de inregeling door een installateur te laten doen.

De kosten voor een volledig systeem C liggen naar schatting rond 500 tot 1.500 euro voor materiaal in 2026, afhankelijk van de grootte van de woning en het merk. Systeem D kost al snel 2.000 tot 5.000 euro of meer inclusief installatie. Een decentraal unit per ruimte zit daar tussenin en is per stuk rond 200 tot 600 euro.

Veelgemaakte fouten

• Te smalle kanalen kiezen, waardoor de luchtweerstand te hoog wordt en het systeem meer geluid maakt.
• Verbindingen niet goed aftapen, zodat er lucht weglekt voor hij de ruimte bereikt.
• De unit te ver van de buitendoorvoer plaatsen, met lange, bochtige leidingen als gevolg.
• Vergeten om verse luchttoevoer (roosters in ramen of gevel) te regelen bij systeem C. Zonder aanvoer werkt de afvoer niet goed.

Begin je aan mechanische ventilatie in een oud huis, kies dan het systeem dat past bij wat de bouwkundige situatie toelaat. Met een goede voorbereiding, de juiste materiaalkeuze en aandacht voor luchtdichte verbindingen leg je een systeem aan dat jarenlang zonder gedoe zijn werk doet.